MIDVINTERBLOT. Olieverf, Carl Larsson, 1914-1915.
Het kunstenaarschap van Carl Larsson heeft een uniek vermogen om het persoonlijke met het nationale te verenigen. De schilderijen weerspiegelen zowel zijn eigen leven als het culturele erfgoed van Zweden. In zijn werken neemt hij ons mee van het gezinsleven in Sundborn naar historische en artistieke hoogtepunten in de Zweedse geschiedenis. Het ervaren van Carls kunst in verschillende musea en plaatsen in het land geeft een dieper begrip van zijn betekenis als een van Zwedens meest geliefde kunstenaars. Zijn werk speelt een centrale rol in het vormgeven van het beeld van het Zweedse huis en de Zweedse identiteit.
FOTO: Carl Larsson-gården.
Carl Larsson in het atelier in een witte werkjas, bezig met het schilderen van het monumentale plafondstuk “De geboorte van het drama” voor de Marmorfoajén in het Dramaten in Stockholm. De compositie met naakte figuren symboliseert menselijke hartstochten en de loop van het leven. Op de achtergrond is Carls werk “Gustav Vasa’s intocht in Stockholm” te zien.
MIDVINTERBLOT. Schets, Carl Larsson, 1913.
Carl Larssons monumentale muurschildering “Midvinterblot” voor het Nationalmuseum beeldt een ritueel offer tijdens de midwinter in de Oudnoordse tijd uit. Het motief is dramatisch en symbolisch in plaats van historisch correct. De compositie wekt in 1911 grote controverse en wordt in 1916 geweigerd. De kritiek treft Carl hard. Sinds 1998 hangt het werk op de beoogde plaats in de bovenste traphal van het Nationalmuseum.
Carl Larsson is een van Zwedens vooraanstaande monumentale schilders. Hij debuteert reeds in 1880, vóór zijn artistieke doorbraak, met een plafondschildering en wandpanelen in het Bolinderska paleis op Blasieholmen.
Zijn kunst siert vele plaatsen: “Midvinterblot”, “Gustav Vasa’s intocht” en de grote fresco’s in de traphal van het Nationalmuseum, het plafondstuk in de Opera, “Ute blåser sommarvind” in het Hvitfeldtska gymnasium in Göteborg.
Het werk is veeleisend. Elke monumentale schildering vereist uitgebreide schetsen en studies. Wanneer Carl de fresco’s in het Nationalmuseum schildert, werkt hij soms zestien uur achter elkaar. De motieven worden direct op het natte pleisterwerk geschilderd voordat het droogt. Hij wordt bijgestaan door de Italiaanse stucadoor Antonio Bellio, de jonge schilder Gustaf Fjaestad en enkele Italiaanse ambachtslieden.
Het Dalarnas museum in het centrum van Falun is het cultuurhistorisch museum van de provincie en weerspiegelt het rijke erfgoed van de regio. Hier zijn dalapaarden, kerkelijke klederdrachten, dalschilderkunst, Hagströms elektrische gitaren en de werkkamer van Selma Lagerlöf te bezichtigen.
Onder de collecties bevindt zich ook een deel van Carl Larssons voorstudie voor “Gustav Vasa’s intocht in Stockholm” evenals verschillende schilderijen van Karin Bergöö Larsson.
ROCOCO – RENAISSANCE – HEDENDAAGSE KUNST. Olieverf, Carl Larsson, 1888-1889.
ROCOCO – RENAISSANCE – HEDENDAAGSE KUNST.
Olieverf, Carl Larsson, 1888-1889.
Hier wordt Carls drieluik getoond dat drie tijdperken in de kunstgeschiedenis eert: “Rococo – Renaissance – Hedendaagse kunst”. In het middenpaneel wordt de kunst tot leven gewekt en gehuldigd door de machthebbers van die tijd. De rococo toont een speelse, pastorale scène. In het derde schilderij ontmoet de beschouwer de moderne kunst – met een Japanse kunstenaar, een Eiffeltoren in aanbouw en Carl zelf in beeld.
In 1889 wordt aan Carl Larsson een medaille van de Eerste klasse toegekend voor zijn drieluik. Datzelfde jaar verhuizen hij en Karin naar Lilla Hyttnäs in Sundborn, dat zij het jaar ervoor hadden overgenomen; pas in 1901 wordt het huis de permanente woning van het gezin. In 1891 wint hij bovendien de eerste prijs in de wedstrijd voor de muurschilderingen van het Nationalmuseum.
Het Göteborgs konstmuseum herbergt een van Zwedens vooraanstaande collecties Noordse kunst uit het einde van de 19e eeuw. In de Fürstenbergska gallerij, genoemd naar de mecenassen Pontus en Göthilda Fürstenberg, worden verschillende van Carl Larssons meest betekenisvolle werken getoond. Onder deze valt het drieluik “Rococo – Renaissance – Hedendaagse kunst” (1888–1889) op. Hierin huldigt Carl Larsson drie tijdperken in de kunstgeschiedenis. Het middenpaneel, Renaissance, toont een kunstenaar die de idealen van de oudheid tot leven wekt. Hij is omringd door symbolen voor kerk, vorstendom en burgerij.
Een ander belangrijk werk is de aquarel “Interieur van de Fürstenbergska gallerij” (1885). Hierin beeldt Carl Larsson het echtpaar Fürstenberg af in hun kunstcollectie. Pontus bestudeert een kunstwerk terwijl Göthilda wordt geportretteerd door de kunstenaar Ernst Josephson.
Carl Larsson schildert ook de aquarellen “November” en “Oktober” voor de Fürstenbergska gallerij. “November” wordt oorspronkelijk “Rimfrost” genoemd en “Oktober” staat ook bekend onder de namen “De pompoenen” en “Mère Morot”. Beide werken worden tentoongesteld in de Parijse salon en worden gerekend tot enkele van Carl Larssons belangrijkste schilderijen uit deze periode.
> De aquarellen van Carl en Karin van Mère Morot
In opdracht van Pontus Fürstenberg schildert Carl aquarellen van zijn eigen kinderen. Al deze aquarellen zijn te bezichtigen in het museum.
FÜRSTENBERGSKA GALLERIET. Aquarel, Carl Larsson, 1885.
Carls aquarel met Ernst Josephson die Göthilda Fürstenberg portretteert, gekleed in het zwart en zittend bij de linkermuur – een portret dat nooit wordt voltooid. Op de voorgrond is Pontus Fürstenberg verzonken in een werk op papier te zien.
Het Nationalmuseum in Stockholm herbergt verschillende van Carl Larssons meest betekenisvolle werken. In de bovenste traphal van het museum hangen twee monumentale schilderijen: “Gustav Vasa’s intocht in Stockholm 1523” (1908) en “Midvinterblot” (1915). Eerstgenoemde beeldt Gustav Vasa’s triomfantelijke intocht in de hoofdstad uit, terwijl “Midvinterblot” koning Domalde’s offer afbeeldt om de goden gunstig te stemmen. Het werk wekte lange tijd debat, maar wordt tegenwoordig beschouwd als een van Larssons meesterwerken.
In de onderste traphal worden de muren gesierd door zes fresco’s. Carl schildert ze tussen 1896 en 1903. De fresco’s hebben motieven uit de Zweedse kunstgeschiedenis, met figuren als David Klöcker Ehrenstrahl, Carl Gustaf Tessin en Johan Tobias Sergel. Samen vormen zij een artistieke reis door het culturele erfgoed van Zweden.
Het museum toont ook aquarellen uit de serie “Ett hem”, waarin Larsson het gezinsleven in Sundborn uitbeeldt. Deze werken vormen het beeld van het Zweedse huis en de idealen rond kunst, dagelijks leven en esthetiek in het Zweden van de eeuwwisseling.
GUSTAV VASA’S INTOCHT IN STOCKHOLM. Olieverf, Carl Larsson, 1891-1908.
GUSTAV VASA’S INTOCHT IN STOCKHOLM.
Olieverf, Carl Larsson, 1891-1908.
Carl Larssons monumentale schilderij “Gustav Vasa’s intocht in Stockholm 1523“ beeldt de plechtige aankomst van de koning in de hoofdstad uit na de overwinning in de bevrijdingsoorlog. De gebeurtenis legt de basis voor de moderne Zweedse staat. Op een wit paard rijdt Gustav Vasa over een met bloemen versierde ophaalbrug en wordt ontvangen door de burgers van de stad die de sleutels van Stockholm overhandigen. De scène vangt zowel de ernst van de geschiedenis als de vreugde van het volk.
KRING AFTONLAMPAN. Aquarel, Carl Larsson, 1900.
De aquarel “Kring aftonlampan” toont de avondmaaltijd van het gezin in de eetkamer van Lilla Hyttnäs. De kinderen verzamelen zich rond de tafel. Op de achtergrond staat moeder Karin met de jongste zoon Esbjörn in haar armen. Helemaal vooraan is Carls servet te zien – geknoopt, precies zoals hij gewend is te doen.
Het Thielska Galleriet op Djurgården in Stockholm herbergt een van Zwedens vooraanstaande collecties Noordse kunst van de eeuwwisseling. Hier bevinden zich verschillende werken van Carl Larsson. Deze zijn aangekocht door de bankier en kunstverzamelaar Ernest Thiel, die ook een vriend van de kunstenaar is. In totaal worden vijfentwintig kunstwerken van Larsson verworven voor de collectie van het Thielska – olieverfschilderijen, aquarellen, koolstoftekeningen en grafische bladen.
Onder de werken bevindt zich “Godnatt” (1894), een sfeervolle koolstoftekening. Hier zijn ook de kleurrijke aquarellen “Kring aftonlampan” (1900) en “Mor och dotter” (1903) te vinden. De schilderijen beelden alledaagse scènes uit het gezinsleven in Sundborn uit. Zij vangen tedere momenten waarin het huis, het licht en de nabijheid centraal staan.
PRINSSESAN VÅR. Aquarel, Carl Larsson, 1898.
Carl Larsson schildert “Prinsessan vår” als een eerbetoon aan de lente. Het schilderij toont Karin en dochter Kersti in een weelderige tuin. Het werk wordt gecreëerd voor het kindertijdschrift Jultomten en wordt al snel geliefd. Het wordt verkocht en gedrukt lang na zijn tijd.
Prins Eugens Waldemarsudde, gelegen op Djurgården in Stockholm, was het huis van prins Eugen. Prins Eugen was kunstenaar, verzamelaar en een centrale figuur in het Zweedse kunstleven rond de eeuwwisseling van 1900. Hij is ook een goede vriend van Carl Larsson en Carls werk wordt tentoongesteld in het museum.
Onder Larssons werken die op Waldemarsudde worden getoond, bevindt zich “Prinsessan vår” (1898). Een kleurrijke aquarel die Karin en dochter Kersti in een bloeiende tuin voorstelt. Hier bevindt zich ook Zelfportret (1895), waarin de kunstenaar zichzelf met zijn karakteristieke stijl uitbeeldt.
“Ik wil met mijn werken het Zweedse volk iets goeds en vreugdevols schenken – iets dat verheffend kan werken in hun dagelijks leven.”
Carl Larsson
FRAMFÖR SPEGELN. Aquarel, Carl Larsson, 1898.
De aquarel wordt besteld door Anders Zorn en toont het model Louise voor een empirespiegel die ooit toebehoorde aan de actrice Emilie Högqvist. De spiegel bevindt zich nog steeds in een wasruimte op Carl Larsson-gården. Louise wordt later zelf actrice, wat het motief een extra dimensie van scenische aanwezigheid geeft.
Zorngården in Mora was het huis van de kunstenaar Anders Zorn en zijn echtgenote Emma. Het weelderige huis uit 1910 verenigt Zweedse traditie met internationale invloeden. Het echtpaar Zorn reist veel. Zij hebben echter een sterke verankering in Dalarna en zijn betrokken bij cultuur en maatschappelijke kwesties.
De relatie met Carl en Karin Larsson is zowel vriendschappelijk als complex. De echtparen delen de interesse voor Zweedse cultuur, hoewel hun uitingen van elkaar verschillen. Een wederzijds respect en de wil om een stempel te drukken verenigt hen.
