DE EIFFELTOREN IN AANBOUW. Olieverf, Carl Larsson, 1888.
In zijn schilderijen vangt Carl Larsson een gevoel van harmonie en warmte, waarbij elke penseelstreek een verhaal vertelt over zijn leven, familie en thuis. Zijn werk geeft ons een inkijkje in een wereld waar het eenvoudige mooi is en waar elk moment het waard is om te bewaren, waar gezinsleven, natuur en huiselijkheid centraal staan. Zijn kunst is niet alleen een weergave van het Zweedse leven, maar een herinnering om schoonheid te vinden in de kleine momenten – een kopje koffie, een speelse sneeuwstorm, een ontbijttafel vol familie.
ONTBIJT ONDER DE BERK. Aquarel, Carl Larsson, 1896.
De familie Larsson is verzameld aan de houten tafel onder de berk in de tuin. Carl verlaat net zijn plaats aan het uiteinde van de tafel en zijn stoel staat leeg. De kinderen dragen kleding die Karin heeft ontworpen, en op de berkenstam is een ingekerfd hart te zien met de initialen CK 1874. Een liefdevolle weergave van het dagelijks leven die een van Carl Larssons meest geliefde werken wordt.
TREINBOTSING LAGERLUNDA. Illustratie, Carl Larsson, 1875.
In zijn vroege jaren voorzag Carl in zijn levensonderhoud met illustratieopdrachten voor tijdschriften en kranten. Zijn vermogen om dramatiek en details in zijn tekeningen vast te leggen, toont de technische basis die later zijn kunstenaarschap kenmerkt. Hier worden twee nachttreinen afgebeeld die frontaal botsten in Lagerlunda – een trein van Stockholm naar Malmö en een trein in de tegenovergestelde richting.
Carl Larsson wordt in 1853 geboren in Gamla stan, Stockholm, en toont al vroeg artistieke aanleg. Reeds als jonge leerling aan de Principskolan en later aan de Kunstacademie (1871–1876) ontwikkelt hij zijn nauwkeurigheid in tekenen en gevoel voor detail. Dit kenmerkt zijn hele kunstenaarschap. In deze jaren begint hij ook met het illustreren van kranten en boeken. Zijn eerste opdrachten zijn voor Kasper en Ny illustrerad tidning. Hierin beeldt hij onder andere dramatische nieuwsgebeurtenissen af met grote precisie en gevoel voor verhalen.
IN DE MOESTUIN. Aquarel, Carl Larsson, 1883.
DE WIJN. Aquarel, Carl Larsson, 1884.
DE WIJN. Aquarel, Carl Larsson, 1884.
Carl Larsson reist voor het eerst naar het buitenland in 1877–78 en vestigt zich periodiek in Parijs. Daar ontdekt hij nieuwe stromingen in het Europese kunstleven en schildert hij kleinere olieverfschilderijen met focus op licht en compositie. In de zomer van 1882 verhuist hij naar de Scandinavische kunstenaarskolonie in Grez-sur-Loing. Daar vindt hij zowel zijn levenspartner Karin Bergöö als zijn artistieke expressie.
In Grez bloeit zijn aquarelschilderkunst. Werken als “In de moestuin” (1883), “De oude man en de nieuwe aanplant” (1883) en “De wijn” (1884) vangen het landelijke leven in Frankrijk met licht, warmte en aanwezigheid. Hier ontwikkelt Carl een stijl gekenmerkt door een lichte penseelvoering, heldere kleuren en alledaagse motieven. Dit vormt een belangrijke basis voor zijn latere werk.
ELEGANT ALS EEN KRAAGSPELD, CARL SKÅNBERG. Olieverf, Carl Larsson, 1878.
ELEGANT ALS EEN KRAAGSPELD, CARL SKÅNBERG.
Olieverf, Carl Larsson 1878.
Portret van de plein-air schilder Carl Skånberg dat Carl Larsson in olieverf schildert tijdens een periode van intensief samenzijn onder de Zweden in Parijs. Ze stonden toen voor twee belangrijke gelegenheden om zich te presenteren – de grote wereldtentoonstelling en de gebruikelijke Salon. Het portret wordt geaccepteerd voor de Salon en wekt instemming op onder Larssons kunstenaarscollega’s – in tegenstelling tot verschillende van zijn andere werken uit die tijd die als te academisch en daarom ouderwets werden beschouwd.
Parallel aan zijn aquarellen schildert Carl Larsson portretten van vrienden en prominente cultuurpersoonlijkheden – waaronder Selma Lagerlöf, Anders Zorn, Prins Eugen en August Strindberg. De portretten tonen zijn vermogen om zowel karakter als ziel vast te leggen. Ze worden een belangrijke inkomstenbron die hem de vrijheid geeft om zijn aquarelschilderkunst verder te ontwikkelen.
Tegelijkertijd wordt deze periode gekenmerkt door sterke tegenstellingen: Larsson en Strindberg gaan van hechte vriendschap naar bittere conflicten, terwijl Lagerlöf een van Larssons meest loyale bondgenoten wordt. Samen weerspiegelen deze werken de persoonlijke drama’s die het Zweedse cultuurleven rond de eeuwwisseling vormden.
AUGUST STRINDBERG. Aquarel, Carl Larsson, 1899.
Het portret van Strindberg ontstaat terwijl Larsson en de schrijver nog steeds goede vrienden zijn. Strindberg beschouwt zijn portret als een meesterwerk. Kort daarna wordt hun relatie abrupt verbroken, nadat Strindberg Karin aanvalt in het boek “Een nieuw blauw boek” en Larsson “de personificatie van valsheid” noemt.
SELMA LAGERLÖF. Aquarel, Carl Larsson, 1902.
Het portret wordt in 1914 op de omslag van Idun gepubliceerd wanneer Lagerlöf als eerste vrouw wordt verkozen tot de Zweedse Academie. Tijdens het conflict met Strindberg wordt Lagerlöf een duidelijke steun voor Larsson. Het portret, uitgevoerd in zwart krijt met spaarzame kleuring, drukt hun wederzijds respect uit.
IDEEËNSKETS PLEIN-AIR SCHILDER. Carl Larsson, 1886.
In een geïllustreerde brief aan kunstverzamelaar Pontus Fürstenberg combineert Carl Larsson tekst en beeld om het schilderij “De plein-air schilder” weer te geven. “Opdat de heer en mevrouw Fürstenberg een idee van de zaak krijgen, volgt hierboven een schets van het schilderij. Het schilderij is gemarkeerd met letters en korte verklaringen zoals B: Een nieuwsgierige jongen met slee, C: een timmerman die leergierig is.”
De kunstverzamelaar, mecenas en vriend Pontus Fürstenberg in Göteborg speelt een cruciale rol in het kunstenaarsleven van Carl Larsson. Fürstenbergs steun geeft Carl zowel economische stabiliteit als artistieke vrijheid – voorwaarden die zijn bekendste werken mogelijk maken. Veel van de aquarellen die de Sundborn-stijl definiëren, komen tot stand dankzij Fürstenbergs aanmoediging en contacten in de buitenwereld.
DE PLEIN-AIR SCHILDER. Olieverf, Carl Larsson, 1886.
In de herfst van 1885 schildert Carl Larsson zijn grote winterscène De plein-air schilder op Södermalm in Stockholm. Carl experimenteert met plein-air schilderkunst, licht, sfeer en alledaagse momenten – iets wat later kenmerkend wordt voor zijn aquarellen uit Sundborn. Het schilderij wordt in 1886 op de Parijse Salon getoond en wordt opgemerkt om zijn realistische en Noordse expressie.
MOTIEF UIT MARSTRAND. Aquarel, Carl Larsson, 1893.
De zomer van 1893 brengt de familie door in Marstrand. Hier zijn veel motieven die Carl Larsson aanspreken – de Bohuslänse archipelomgeving en het gezinsleven in het zomerlicht. Het is een creatieve periode waarin de alledaagse scènes met de kinderen zijn artistieke richting naar het uitbeelden van het gezinsleven bevestigen, iets wat later zijn handelsmerk wordt.
Na zijn terugkeer naar Zweden woont Carl afwisselend in Stockholm, Göteborg en Varberg voordat hij en Karin zich in 1901 permanent vestigen in Lilla Hyttnäs in Sundborn. Het huis en het leven daar worden de kern van zijn kunst. Hij schildert lichte, alledaagse motieven met familie, honden, bedienden en het huis zelf. De werken in de Sundborn-aquarellen, zoals “De mijnen” (1895) en “Een huis” (1899), tonen een oprechte warmte, humor en tederheid. Dit maakt zijn kunst geliefd zowel in Zweden als in het buitenland.
SCHETSEN VOOR DE FRESCO’S. Olieverf, Carl Larsson, 1896.
De olieverfschilderijen tonen de vroege ontwerpen van Carl Larsson voor de fresco’s in de trappenhal van het Nationalmuseum. Nadat de muurschilderingscommissie de wedstrijd uitschrijft en opnieuw organiseert, gevolgd door een lang debat, ontwikkelt Larsson zijn ideeën verder. In het tweede ontwerp rechtsboven voor de noordelijke wand worden de motieven herzien: de scène met Lovisa Ulrika en Carl Gustaf Tessin wordt gewijzigd, en Sergel werkt nu aan Amor en Psyche in plaats van aan het standbeeld van Gustaaf III. De schetsen vormen een belangrijke stap naar het voorstel dat Larsson uiteindelijk de opdracht oplevert.
Carl Larsson is ook een meester in monumentale schilderkunst. Zijn muurschilderingen en fresco’s sieren openbare gebouwen zoals Norra Latin in Stockholm (1901), het Latijnse Gymnasium in Göteborg (1903) en het Dramatische Theater in Stockholm (1906–07). Vroeg in zijn carrière creëert hij het indrukwekkende drieluik “Renaissance, Rococo, Hedendaagse kunst” voor het Fürstenbergska palatset in Göteborg (1888–89). Een werk dat zijn vermogen toont om allegorie te combineren met een sterke lijnritme.
Terug in Zweden pakt Carl een ander soort monumentale schilderkunst aan om het hele volk toegang te geven tot kunst en geschiedenis. In het Nationaal Museum in Stockholm zijn de zes fresco’s te zien die samen de geschiedenis van de Zweedse kunst vertellen, van Ehrenstrahl tot Sergel. Het is een samenhangend thema met een sterke lijnritme en duidelijk gemarkeerde contouren. Daar bevinden zich ook “De intocht van Gustav Vasa in Stockholm” (1908) en het dramatische “Midvinterblot” (1915). Deze tonen zijn krachtige stijl, allegorische thema’s en fascinatie voor geschiedenis, mythologie en Zweedse tradities.
SINGOALLA. Illustratie, Carl Larsson, 1894.
Carl Larsson maakt dramatische illustraties voor Viktor Rydbergs roman “Singoalla” (1894). Het verhaal speelt zich af in de middeleeuwen en beschrijft de verboden liefde tussen de ridderzoon Erland Månesköld en de raadselachtige Singoalla. Larssons beelden vangen de donkere romantiek van de roman, de noodlottige sferen en centrale thema’s over schuld, liefde en verzoening.
Carl Larsson is een productieve illustrator die werkt voor kranten zoals “Ny Illustrerad Tidning” en klassiekers illustreert zoals “Topelius Fältskärns berättelser” (1880–1884) en “Andersens sagor” (1876–1877). Hij maakt ook illustraties voor Viktor Rydbergs “Singoalla” (1894). Carl Larssons stijl kenmerkt zich door een verhalende expressie, vaak humoristisch en gedetailleerd. Dit beïnvloedt zijn hele artistieke ontwikkeling.
DE TUIN EN HET BROUWHUIS. Aquarel, Carl Larsson, 1897.
Het schilderij is een van Carl Larssons weinige wintertaferelen waar bomen bedekt met rijp de rode houten huizen omringen. Het werk is opgenomen in het boek “Een huis”, waardoor Carl wereldwijd geliefd wordt. De schilderijen zijn gemaakt voor reproductie met duidelijke lijnen en slechts vier kleuren.
Wat vandaag de dag het meest wordt geassocieerd met Carl Larsson zijn zijn lichte aquarellen uit Sundborn. Wanneer het boek Een huis in 1899 wordt uitgegeven, is het een doorbraak. De vierentwintig aquarellen uit Lilla Hyttnäs, met motieven als “Ontbijt onder de grote berk”, “De keuken”, “De tuin en het brouwhuis” en “Wanneer de kinderen naar bed zijn gegaan”, tonen niet alleen Carls gevoel voor licht en alledaagsheid, maar ook Karins creatieve oplossingen in huis. Haar textiel, bloemstukken en inrichting creëren een unieke omgeving die Carls schilderijen hun speciale charme geeft. Het boek maakt hem geliefd in Zweden en presenteert tegelijkertijd een nieuwe visie op het huis als artistiek en sociaal centrum.
