HET BLOEMENRAAM. Aquarel, Carl Larsson, 1894.
In zijn schilderijen vangt Carl een gevoel van harmonie en warmte, waarbij elke penseelstreek een verhaal vertelt over zijn leven, familie en thuis. Zijn werk geeft ons een inkijk in een wereld waarin het eenvoudige mooi is en waarin elk moment het waard is om te bewaren. Zijn kunst is niet alleen een weergave van het Zweedse leven, maar ook een herinnering om schoonheid te vinden in de kleine momenten – een kop koffie, een speelse sneeuwstorm, een ontbijttafel vol familie.
FOTO: Carl Larsson-gården.
Volop leven in de weelderige en lommerrijke tuin van Lilla Hyttnäs – een momentopname van het gezinsleven in Sundborn.
Het huis van Carl en Karin in Sundborn groeit van twee eenvoudige kamers uit tot een huis met veertien kamers en twee ateliers. Elke kamer draagt sporen van hun handen en hun leven. Hier ontstaat een omgeving die zowel het toevluchtsoord van het gezin is als een levend kunstwerk. De kamers worden evenzeer rond de kinderen gevormd als rond hun ouders. Misschien is dat waarom het nooit een museum wordt – het blijft een levend huis waar het dagelijks leven doorgaat, generatie na generatie. De familie gebruikt het huis vandaag op dezelfde manier. De traditie leeft voort.
KARIN LEEST. Aquarel, Carl Larsson, 1904.
Aan de eettafel zit Karin te lezen, verlicht door de warme gloed van de lamp. Wanneer de schilderijen in verschillende boeken worden gepubliceerd, verspreiden de nieuwe woonidealen van het kunstenaarshuis in Sundborn zich naar een breed internationaal publiek.
Elke kamer in Lilla Hyttnäs heeft zijn eigen stijl. De kamers zijn gedurfd van kleur en wisselen tussen licht en schaduw met sterke contrasten – de eetkamer met haar kleuren in groen en roodoranje ontmoet het lichte voorvertrek in gustaviaanse pasteltinten.
Karin ontwerpt meubels en maakt textiel met een feilloos gevoel. Haar textiel – borduurwerk, wandtapijten en stoffen – verdiept de sfeer in elke kamer. Eenvoudige meubels en heldere kleuren contrasteren met de zware, donkere burgerlijke idealen van de tijd. Bloemen uit de tuin in fantasierijke arrangementen vullen het huis met leven en nemen een centrale plaats in in Carls werk. Carl draagt bij met bloemenslingers, spreuken en glas-in-loodramen.
Het huis van Carl en Karin staat open voor iedereen – vrienden, dorpsbewoners, ambachtslieden, schrijvers, prinsen en andere gasten worden even warm in huis ontvangen. Karin serveert lekker eten, bereid met onder meer ingrediënten uit de eigen tuin, en introduceert nieuwe smaken die ze in Frankrijk heeft geleerd.
Iedereen verzamelt zich aan dezelfde tafel. In de zomer wordt er buiten in de tuin gegeten, terwijl de winter uitnodigt tot gezellige bijeenkomsten in de eetkamer. Bij grotere festiviteiten en feesten dekt de familie de tafel in het grote atelier, dat wordt omgetoverd tot feestzaal.
FOTO: Carl Larsson-gården.
Het is niet ongewoon dat Carl en Karin veel gasten hebben. Dochter Suzanne beschrijft: “Goed eten, dat kon moeder tevoorschijn toveren. Dat had ze in Frankrijk geleerd. Die kunst werd vaak zwaar op de proef gesteld wanneer vader, gedreven door de impuls van zijn goede hart, volkomen onverwacht veel bezoekers voor het avondeten uitnodigde.”
NAAIENDE MEISJES. Aquarel, Carl Larsson, 1913.
BRITA IN HET VOORVERTREK, Aquarel, Carl Larsson, 1910.
IN DE BERGSMANSSTUGAN. Aquarel, Carl Larsson, 1914.
DE KEUKEN. Aquarel, Carl Larsson, 1898.
In Lilla Hyttnäs heeft elke kamer zijn specifieke functie. Karins werkplaats is gewijd aan textielcreatie, Carls atelier aan monumentale schilderijen. De oude kamer geeft gasten een eigen beleving, de leeskamer biedt ruimte voor verdieping, het voorvertrek nodigt uit tot samenzijn bij een kop thee, de eetkamer brengt de familie samen en de Bergsmansstugan biedt rust en afzondering. Samen vormen de kamers een doordacht huis waarin creativiteit, gemeenschap en het dagelijks leven samenkomen.
De werkplaats is eerst Carls atelier, maar verandert gaandeweg in Karins werkplek. De vele ramen laten licht vallen op het weefgetouw en de naaimachine. Hier ontstaan haar textielen: gedurfde patronen, krachtige kleuren, een geheel nieuwe vormtaal die breekt met de normen van de tijd.
In het grote atelier – een van de grootste van Scandinavië toen het werd gebouwd – werkt Carl aan zijn monumentale werken. De plafondhoogte geeft vrijheid, het licht valt zuiver binnen door de hoge ramen. Aan de westelijke muur hangt een eikenhouten lambrisering uit de 17e eeuw, aan de noordelijke muur domineert het karton voor de fresco Skolungdomens korum. Hier klopt het hart van zijn artistieke praktijk.
HET ATELIER, DE ENE HELFT. / HET ATELIER, DE ANDERE HELFT. Carl Larsson, aquarel, 1894.
HET ATELIER, DE ENE HELFT. / HET ATELIER, DE ANDERE HELFT.
Carl Larsson, aquarel, 1894.
In “De ene helft” en “De andere helft” toont Carl Larsson twee perspectieven op dezelfde werkelijkheid: zijn huis en atelier. De werken laten zien hoe de grens tussen de werkplek van de kunstenaar en het gezinsleven vervaagt. Het huis is niet alleen een privésfeer, maar ook een werkplaats voor creatie.
FOTO: Carl Larsson-gården.
De maaltijd is een belangrijk moment voor de familie Larsson. Vaak komt de hele familie, kinderen en volwassenen, aan dezelfde tafel samen, en niet zelden worden gasten spontaan voor het avondeten uitgenodigd. Karin is een bekwame kok – een kunst die ze in Frankrijk heeft geleerd. Iedereen is welkom, zowel vrienden als soms onbekende toeristen. Tot op de dag van vandaag eet de familie in de eetkamer van Lilla Hyttnäs.
De eetkamer is een van de meest geschilderde kamers van Zweden. Aan Karins textiele tafelkleden verzamelen gasten zich rond de eettafel. De kleurkeuzes provoceren: rood, groen, geel – geen gedempte tinten, geen compromissen.
Tijdens feestdagen wordt het grote atelier een feestzaal. Lange tafels worden gedekt, kaarsen aangestoken, en de ruimte die normaal weerklinkt van Carls penseelstreken vult zich met gelach, toespraken en zang. Bij de Larssons konden de dinergasten zowel kunstenaarscollega’s, prinsen en Nobelprijswinnaars zijn als vrienden uit het dorp en ambachtslieden.
In het voorvertrek – zonovergoten in blauw en wit – bloeien de pelargoniums in de ramen. Het uitzicht schittert over de rivier. Hier worden eenvoudigere maaltijden gegeten onder door Carl beschilderde plafonddetails, omgeven door Karins ingetogen elegantie.
KERSTAVOND. Aquarel, Carl Larsson, 1904-1905.
Het huis is vol en de drie dienstmeisjes Anna, Tilda en Martina serveren, terwijl Karin “Alstublieft!” zegt en Suzanne en Lisbeth het brood rondgaan. Carl beschrijft de scène als een “landbouwtentoonstelling” van eten – zelfgekarnde boter, gerookt schapenvlees, gehaktballetjes en de heilige kerstham.
De oude kamer wordt gastenkamer, gevuld met voorwerpen die Carl door de jaren heen verzamelt. Op de deuren schrijven gasten hun namen – onder andere vinden we daar prins Eugen, Selma Lagerlöf, Anders Zorn. Hier staan de blauwe stoelen met kussens die door Karin zijn geweven. Het patroon is mooi en met een knipoog heeft Karin zeven dieren in het patroon verstopt. Kijk goed: de haas en de kikker zijn gemakkelijk te zien.
Maar het huis gaat niet alleen open voor beroemdheden. Buren, ambachtslieden en vrienden bewegen zich door de kamers. De dorpsschrijnwerker Arnbom komt met nieuwe stoelen, de kameraden van de kinderen met spel en gelach. Het huis leeft van de gemeenschap die ontstaat wanneer kunst en dagelijks leven elkaar zonder grenzen ontmoeten.
OCHTENDGROET VOOR PRINS EUGEN IN LILLA HYTTNÄS. Aquarel, Carl Larsson, 1902.
De dochters Suzanne en Lisbeth treden op met een humoristisch gedicht voor prins Eugen. Het gedicht feliciteert de prins en is een charmante hulde van de familie Larsson aan de kunstminnende prins. De gastenkamer in Lilla Hyttnäs heeft door de jaren heen veel bekende gasten ontvangen, die allemaal hun naam op de deuren bij het bed hebben gekregen.
KERSTI IN DE LEESKAMER. Aquarel, Carl Larsson, 1909.
In de leeskamer van het gezin heerst stille concentratie. Kersti zit verdiept in haar boek, omringd door planken vol banden – kennis, verhalen en inspiratie. Boeken hebben een vaste plek in huis.
De leeskamer is klein maar voelt groot. Alle wanden zijn bedekt met boeken en kunst. Carl noemt het een heiligdom – een plek voor verdieping en contemplatie. In zijn slaapkamer lopen de boekenkasten langs de wanden door, hoog onder het plafond, alsof de literatuur meer ruimte nodig heeft dan één kamer kan bieden.
Op de bovenverdieping heeft Karin haar schrijfplek. Hier staat haar beroemde bloementrap – een constructie waarin planten in traptreden naar het raam toe worden gekweekt. Hier schrijft ze brieven aan haar moeder en later aan haar kinderen.
Carls bed staat midden in de kamer, omgeven door lichte gordijnen met Karins borduurwerk. Daarnaast liggen Karins en de kinderen hun slaapkamers, verbonden met die van Carl via een opening die wordt bedekt door het gordijn “De roos van de liefde”. Onder haar bed is slimme opbergruimte met lades, terwijl de kleine bedden van de kinderen in gedurfd groen zijn geschilderd.
Boven het atelier op zolder wordt de Duvslaget ingericht om meer slaapplaatsen te bieden wanneer het gezin groeit en de gasten talrijk worden. Het wordt nog steeds gebruikt wanneer de familie samenkomt.
In de kamer van de oudste dochter Suzanne kronkelt een bloemenrand die ze zelf rechtstreeks op de muur heeft geschilderd. Deze aanbouw werd in 1901 gedaan, toen het gezin zich permanent in Lilla Hyttnäs vestigde. Wanneer Carl werkrust nodig heeft, gaat hij naar de Bergsmansstugan, aansluitend op het grote atelier. Hier rust hij en werkt hij ongestoord – een toevluchtsoord midden in de levendigheid van het huis.
SUZANNE EN NOG EEN. Aquarel, Carl Larsson, 1901.
Suzanne en de schilder Carl Oscar Persson, een van de ambachtslieden in Sundborn, werken samen om Suzannes kamer in orde te maken.
KIEKEBOE. Aquarel, Carl Larsson, 1901.
Carl Larssons “Kiekeboe” is een van zijn meest geliefde aquarellen – geschilderd kort na de definitieve verhuizing van het gezin van Stockholm naar Sundborn. In het werk wordt dochter Kersti speels afgebeeld in het familieatelier in Lilla Hyttnäs, waar de vreugde van de kindertijd, de eigenzinnige interieurstijl van het echtpaar Larsson en de karakteristieke aquareltechniek van de kunstenaar samenkomen in een motief dat harten over de hele wereld heeft veroverd.
De kinderen bewegen zich vrij door de kamers – van atelier naar tuin, van slaapkamer naar werkplaats. Ze groeien op midden in het artistieke scheppen, omringd door penselen en verf. Hun aanwezigheid is overal zichtbaar: in portretten op deuren, in kleine rode stoelen, in details die alleen een kinderblik vangt. De kinderen zitten ook mee aan tafel bij diners, wat ongebruikelijk is voor die tijd, toen kinderen meestal apart aten.
