OVERLEDEN: 22 januari 1919 in Falun.
ZELFPORTRET. Aquarel, Carl Larsson, 1912.
Carl zit in het atelier op Lilla Hyttnäs en schildert zijn zelfportret in 1912. Het is een lange weg geweest. Hij wordt geboren in de Oude Stad in Stockholm in mei 1853. Het gezin is zeer arm en Carl groeit op onder moeilijke omstandigheden. Hij gaat verder in het leven met de vreugde van het scheppen als drijfveer en na de Kunstacademie begeeft hij zich naar Parijs en Frankrijk. Na tegenslagen in Parijs begeeft hij zich naar de Scandinavische kunstenaarskolonie in Grez-sur-Loing. Daar ontmoet hij Karin. Hij verlaat de pretentieuze olieverfschilderijen en gaat over op het schilderen van aquarellen. Samen met Karin creëert hij later een van ’s werelds beroemdste kunstenaarshuizen – een huis dat blijft beïnvloeden en inspireren.
GEBOREN: 28 mei 1853 in Stockholm.
OPLEIDING: Principskolan en de Kunstacademie.
FAMILIE: Ouders: Olof en Johanna Larsson. In 1883 getrouwd met Karin.
DE KINDEREN: Suzanne 1884–1958, Ulf 1887–1905, Pontus 1888–1984, Lisbeth 1891–1979, Brita 1893–1982, Mats 1894–1895 (overleed op twee maanden), Kersti 1896–1975 en Esbjörn 1900–1937.
BELANGRIJKE JAREN: In 1877 begaf Carl zich voor het eerst naar Parijs en in 1881 kwam hij naar de Scandinavische kunstenaarskolonie in Grèz-sur-Loing waar hij begon met aquarelschilderen en Karin ontmoette. In 1888 kregen Carl en Karin Lilla Hyttnäs van Karins vader en in 1891 verhuisden ze erheen. De schilderijen van het huis werden snel populair en kregen grote verspreiding. In 1896 decoreerde Carl het Nationalmuseum met grote muurschilderingen, maar in 1911 werden zijn schetsen voor Midvinterblot geweigerd. Ruim 80 jaar later, in 1992, kwam Midvinterblot uiteindelijk op zijn plaats.
OVERLEDEN: 22 januari 1919 in Falun.
FOTO: Carl Larsson-gården.
FOTO: Carl Larsson-gården
Carl Larsson – van de straten van Stockholm naar Sundborn. Als jonge kunststudent droomt Carl Larsson van een toekomst als kunstenaar. Op rijpere leeftijd is de droom werkelijkheid geworden – hij is nu een van Zweedens meest gewaardeerde kunstenaars, woonachtig in Sundborn met Karin en de kinderen.
Al als kleine jongen is Carl creatief en met een grote schaar knipt hij figuren uit de moeizaam bijeengespaarde boekenverzameling van zijn vader. Zodra hij een stukje papier en een potloodstompje in handen krijgt, gaat hij zitten en tekent. Als dertienjarige moedigt zijn leraar, magister Vilhelm August Jakobsson van de Ladugårdslandets vrije en armenschool, hem aan om zich aan te melden voor de voorbereidende afdeling van de Kunstacademie, de zogenaamde Principskolan.
De eerste jaren op de Principskolan zijn zwaar. Carl heeft moeite om zich thuis te voelen. Hij voelt zich sociaal minderwaardig en buitengesloten. Maar dat verandert wanneer hij op zestienjarige leeftijd wordt overgeplaatst naar de Antikskolan, de laagste afdeling van de Kunstacademie. Daar voelt hij zich zekerder van zichzelf en wordt hij een van de centrale figuren in het studentenleven.
STEN STURE DE OUDERE BEVRIJDT DE DEENSE KONINGIN KRISTINA UIT HET KLOOSTER VAN VADSTENA. Olieverf, Carl Larsson, 1876.
Carl Larsson onderscheidt zich al als student en wordt herhaaldelijk beloond tijdens zijn opleiding aan de Principskolan en de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten – met jetons, geldprijzen en lof voor zijn schilderkunst. In 1876 ontvangt hij de koninklijke medaille voor “Sten Sture de Oudere bevrijdt de Deense koningin Christina uit het klooster van Vadstena”.
IN HET ONTLUIKEN VAN HET LOOF. Olieverf, Carl Larsson, 1881.
In het schilderij “In het uitlopen van de bladeren” is het motief afkomstig uit de tuin van de kunstenaar op Montmartre in Parijs. Hier woont Carl en vecht hij om door te breken als kunstenaar in het begin van de jaren 1880. In een brief aan August Strindberg beschrijft Carl zijn huis als eenvoudig maar idyllisch, met abrikozenbomen, wijnranken en seringenstruiken. Hier heeft hij een kleine patio met uitzicht over de stad – een toevluchtsoord voor Scandinavische kunstenaars. Ondanks ijverig werk en een inspirerende omgeving komt de grote erkenning pas op de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1889.
IN EEUWIGE RUST. Olieverf, Carl Larsson, 1878.
“In eeuwige rust” – Een gevoelig olieverfschilderij dat de liefde en vriendin van Carl Larsson, Wilhelmina Holmgren, vereeuwigt, die tragisch overleed in 1877. Wilhelmina, zelf kunstenares en studente aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten, was een cruciale steunpilaar tijdens Carls vroege kunstenaarscarrière. Na haar overlijden reist Carl naar Parijs om te proberen zich als kunstenaar te vestigen – een periode gekenmerkt door zowel creatieve inspanning als persoonlijk verdriet.
Na de Kunstacademie werkt Carl aan het illustreren van boeken, tijdschriften en dagbladen. Hij heeft een relatie met Wilhelmina Holmgren en ze krijgen twee kinderen. Maar tragedies volgen – binnen twee jaar sterven beide kinderen aan ziekte en Wilhelmina overlijdt in het kraambed in 1877. Carl draagt een diep verdriet met zich mee wanneer hij zich naar Parijs begeeft, waar hij meerdere jaren doorbrengt met pogingen zich als kunstenaar te vestigen. Ondanks hard werken blijft het succes uit.
Het keerpunt komt wanneer hij zich in 1882 naar de Scandinavische kunstenaarskolonie Grez-sur-Loing buiten Parijs begeeft. Daar ontmoet hij zijn Karin Bergöö, en er ontstaat een diepe liefde. Ze trouwen in 1883. Hun relatie is niet alleen een romantisch liefdesverhaal, maar ook een artistieke samenwerking.
Het noordelijke licht en het Franse landleven inspireren hem om te experimenteren met impressionistische technieken. Samen creëren ze een huis waar kunst en leven samensmelten, en waar hij de balans vindt tussen traditie en vernieuwing die zijn rijpe werk zal kenmerken.
VERBODEN VRUCHT. Aquarel, Carl Larsson, 1882.
“Verboden vrucht” is Carls eerste aquarel. Deze wordt gemaakt in de kunstenaarskolonie Grez-sur-Loing in de zomer van 1882. Het schilderij markeert het begin van een nieuwe fase in zijn artistieke ontwikkeling met een realistisch openluchtschilderen dat de basis legt voor toekomstige experimenten met licht en kleur. Grez wordt ook een keerpunt in zijn persoonlijke leven. Het is hier dat hij Karin ontmoet, en in 1883 trouwen ze, een relatie die zowel romantisch als artistiek wordt.
FOTO: Carl Larsson-gården.
In 1888 reist de familie Larsson naar Parijs, waar Carl begint aan de “Fürstenberg-triptiek” – met de motieven Renaissance, Rococo en Hedendaagse kunst. Het jaar daarop wordt het werk bekroond met de eerste klas medaille op de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1889. Dit wordt Carls doorbraak. Met het succes op zak keert de familie terug naar Zweden en naar hun nieuwe huis, Lilla Hyttnäs in Sundborn.
Adolf Bergöö, Karins vader, schenkt in 1888 een klein huis – Lilla Hyttnäs in Sundborn in Dalarna – aan de familie Larsson. Het wordt Carls en Karins gezamenlijke kunstproject. Hun artistieke talenten komen tot uiting in een zeer moderne en persoonlijke architectuur, kleurstelling en inrichting. Hier creëren ze samen het huis dat een icoon zal worden voor Zweedse interieurkunst.
De grootste inspiratie krijgt Carl van het gezin – de acht kinderen en Karin – die allemaal veelvuldig worden afgebeeld in zijn schilderijen. Het huis dat ze samen creëren en waar Karins creativiteit sterk schijnt, is het hart van de werken en brengt het beroemde gevoel van huiselijkheid, gemeenschap en harmonie over. Zonder Karins artistieke bijdrage – haar textiel, kleurkeuzes en inrichting – zouden Carls werken nooit hetzelfde leven en dezelfde diepte hebben gekregen.
Het huis ziet er nog steeds uit zoals in de tijd van Carl en Karin en wie Lilla Hyttnäs vandaag bezoekt, kan bijna het wilde kindergelach horen en de geur van verf ruiken.
FOTO: Carl Larsson-gården.
De muren zijn bedekt met schilderijen in verschillende stadia, ezels en lijsten vullen de ruimte in het atelier waar Carl Larsson veel van zijn werken creëert. Het is een ruimte waar kunst en dagelijks leven samenvloeien. Achter Carl Larsson is het portret van timmerman Hans Arnbom te zien, een schilderij dat deel uitmaakt van de portretverzameling in Sundborn.
FOTO: Carl Larsson-gården.
Carl Larsson aan het werk bij Lilla Hyttnäs. Gekleed in zijn witte schilderskiel legt hij de karakteristieke gevel van het huis en de omliggende tuin vast. Karin zit op de veranda te borduren en een van de kinderen zit op de bank. Misschien is zij het die hij schildert?
Carl Larssons vroege artistieke carrière wordt gekenmerkt door hard werken en het streven naar het vinden van zijn eigen stijl. Hij begint vroeg te werken als boekillustrator en portretschilder, maar het zijn zijn aquarellen van het Zweedse huis en het gezinsleven die hem echt bekend maken. Carl werkt ook een tijd als onderwijzend kunstenaar en docent aan de Kunstacademie en later aan de Valands kunstschool in Göteborg.
Tijdens zijn leven wordt Carl een van Zweedens meest vooraanstaande kunstenaars. Zijn werk omvat niet alleen aquarellen, maar ook grotere monumentale werken zoals de fresco’s in het Nationalmuseum in Stockholm. Zijn stijl is uniek en combineert realisme met decoratieve kunst, wat hem tot een centrale figuur maakt in de Zweedse Arts and Crafts-beweging. Zijn kunst en ideeën beïnvloeden het kunstenaarsleven in heel Zweden.
Ondanks artistiek succes ontmoet Carl Larsson ook zijn uitdagingen, zowel financieel als persoonlijk. Hij worstelt soms om voldoende opdrachten te krijgen om zijn grote gezin te onderhouden. Carls grootste steun is Karin, die niet alleen zijn levenspartner is, maar ook kunstenares en vormgeefster. Haar bijdrage is cruciaal voor het artistieke geheel dat ze samen creëren.
Carl blijft zijn hele leven een betrokken en actieve kunstenaar en blijft ook tijdens zijn laatste jaren creëren. Zijn werk heeft een blijvende invloed op Zweedse kunst en cultuur en wordt vandaag de dag nog steeds over de hele wereld geliefd en bewonderd.
> Ontdek Carls kunst en zijn levenslange reis als kunstenaar
FOTO: Carl Larsson-gården.
Karin was niet alleen een steun – ze was een mede-schepper van wat vandaag de dag wordt gezien als het artistieke universum van Carl Larsson, een constant aanwezige adviseur en inspiratiebron die bijdroeg aan de totaliteit van zijn werk. Hier zijn ze in gesprek in het atelier te zien. Martina Eriksson uit het huishouden van de Larssons vertelt: “Wanneer de kunstenaar een schilderij moest signeren, deed hij dat nooit anders dan ’s ochtends. Als de vrouw dan niet aanwezig was, moest ik haar halen. Ze stonden lang voor het schilderij met de armen om elkaar heen en hadden een gesprek over lijnen en kleuren. Uiteindelijk zei de vrouw: ‘Raak het niet meer aan Carl – het is goed’.”
ONTBIJT VAN SCANDINAVISCHE KUNSTENAARS IN CAFÉ LEDOYEN. OLIEVERF, HUGO BIRGER, 1886.
Carl Larsson is te zien in het midden van de afbeelding, proostend aan tafel tijdens een ontbijt in Café Ledoyen in Parijs in 1886, afgebeeld in Hugo Birgers schilderij “Ontbijt van Scandinavische kunstenaars”. Samen met kunstenaars als Ernst Josephson, Georg Pauli en Gerda Hagborg beleeft Larsson een tijd vol gemeenschap en creatieve vreugde. Dit staat in schril contrast met de eenzame jaren in het begin van de jaren 1880, toen hij worstelde om door te breken als kunstenaar.
Naast de inkomsten uit kunst en boeken krijgt Carl Larsson steun van Pontus Fürstenberg, een Zweedse kunstverzamelaar, mecenas en kunsthandelaar uit Göteborg. Fürstenberg is een van Carls grootste bewonderaars en koopt meerdere van zijn werken. Dit geeft Carl financiële zekerheid en grotere zichtbaarheid internationaal. Carl wordt ook opgemerkt in Zweedse en internationale artistieke kringen, waar zijn artistieke talent wordt erkend en gewaardeerd.
FOTO: Nationalmuseum.
Carl Larsson werkt aan de fresco’s voor de traphal van het Nationalmuseum. De hoge steigers en het monumentale formaat tonen de omvang van het project. De fresco’s, die motieven uit de Zweedse geschiedenis en cultuur uitbeelden, worden een van Larssons belangrijkste openbare opdrachten en bevestigen zijn positie als een van Zweedens vooraanstaande kunstenaars.
Het eigen beeld en het beeld van de buitenwereld van een kunstenaar komen niet altijd overeen. Ondanks grote successen met de populaire aquarellen beschouwt Carl zijn monumentale werken als de meest betekenisvolle. Het zijn de fresco’s in scholen, musea en andere openbare gebouwen die hij zelf het hoogst waardeert.
De teleurstelling is daarom groot wanneer zijn laatste monumentale werk, “Midvinterblot”, dat bedoeld is om de trappenhal van het Nationaal Museum in Stockholm te sieren, wordt geweigerd door het bestuur. In zijn memoires “Jag” uit 1931 uit hij zijn bitterheid. Hij beschouwt “Midvinterblot” zelf als zijn artistieke hoogtepunt.
“Het lot van Midvinterblot heeft me gebroken! Met doffe woede erken ik dit. En toch was het waarschijnlijk het beste wat er gebeurde, want nu zegt mijn intuïtie me – opnieuw! Dat dit schilderij, met al zijn zwakheden, ooit, nadat ik er niet meer ben, zal worden geëerd met een veel betere plaats.”
Uit de memoires van Carl Larsson “Jag”, gepubliceerd 12 jaar na zijn dood, in 1931.
De tijd geeft hem uiteindelijk gelijk. Nadat “Midvinterblot” aan Japan was verkocht, wordt het schilderij teruggebracht naar het Nationaal Museum voor de Carl Larsson-tentoonstelling in 1992. Met behulp van genereuze particuliere donateurs koopt het museum het werk in 1997 van de Japanse eigenaar. Nu hangt het schilderij eindelijk op de plaats waar het bedoeld was. Carl kan genieten van het feit dat “Midvinterblot” thuis is.
VOOR DE SPIEGEL. Olieverf, Carl Larsson, 1900.
Carl Larsson straalt zelfverzekerde kracht uit, de blik is vast op de toeschouwer gericht, het tekenkrijt rust in zijn hand terwijl het doek gespannen naast hem staat. De warmgele achtergrond draagt decoratieve slingers, ringen en een zwevende vrouwenfiguur – elementen die zijn artistieke gevoel voor ornamentiek tonen. De arme jongen van vroeger is nu een invloedrijke kunstenaar geworden: goed erkend, geliefd als aquarelschilder en een vooraanstaande stem binnen de Scandinavische kunstwereld.